తెలంగాణ ACBపై ఐదేళ్ల RTI పోరాటం: సమాచార నిరాకరణపై పారదర్శకత, జవాబుదారీతనంపై ప్రశ్నలు
2019–2026 మధ్య RTI దరఖాస్తులు: సెక్షన్ 8(1)(h), 2(f), సెక్షన్ 4 ప్రోయాక్టివ్ డిస్క్లోజర్, G.O.Ms.No.114పై కీలక ప్రశ్నలు
ప్రభుత్వ శాఖల్లో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం పెంచేందుకు సమాచార హక్కు చట్టం, 2005 అమల్లోకి వచ్చింది. అయితే RTI దరఖాస్తుదారు గంజి శ్రీనివాసరావు తెలంగాణ అవినీతి నిరోధక శాఖ (ACB), డైరెక్టర్ జనరల్ కార్యాలయంతో 2019 నుంచి 2026 వరకు సాగించిన RTI ప్రక్రియ పలు కీలక ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది.
అవినీతి కేసులు, దర్యాప్తులు, దోష నిర్ధారణలు, ప్రాసిక్యూషన్ తదితర అంశాలపై కోరిన సమాచారానికి సెక్షన్ 8(1)(h), సెక్షన్ 2(f), “సమాచారం సృష్టించాల్సి ఉంటుంది/కంపైల్ చేయాలి” వంటి కారణాలతో సమాధానాలు ఇవ్వడం లేదా పరిమిత సమాచారం ఇవ్వడం జరిగినట్లు దరఖాస్తుదారు చెబుతున్నారు.
2019: సెక్షన్ 8(1)(h) కింద సమాచారం నిరాకరణ
20 జూన్ 2019న శ్రీనివాసరావు ACBకి RTI దరఖాస్తు చేశారు. 2 జూన్ 2014 నుంచి జూన్ 2019 వరకు:
- నమోదు చేసిన కేసులు;
- దోష నిర్ధారణలు;
- డ్రాప్ చేసిన కేసులు;
- దర్యాప్తులో ఉన్న కేసులు;
- ప్రభుత్వ ఉద్యోగులపై suo motu కేసుల నమోదుకు సంబంధించిన నిబంధనలు, G.Oలు కోరారు.
ACB PIO పి. రాఘవరావు Letter No.47/RTI/TS/2019, dated 25-07-2019 ద్వారా సెక్షన్ 8(1)(h)ను ఉటంకిస్తూ సమాచారాన్ని నిరాకరించారు.
ప్రధాన ప్రశ్న
ప్రతి రకమైన ACB గణాంక సమాచారాన్ని దర్యాప్తు లేదా ప్రాసిక్యూషన్‌కు ఆటంకం కలిగిస్తుందని పేర్కొంటూ నిరాకరించవచ్చా? లేక ప్రతి సమాచారం విషయంలో సెక్షన్ 8(1)(h) వర్తింపును ప్రత్యేకంగా పరిశీలించాలా?
2021: ACB కేసులపై కేటగిరీవారీ సమాచారం కోరిన RTI
11 అక్టోబర్ 2021న శ్రీనివాసరావు RTI Application No.166/2021 దాఖలు చేశారు.
అందులో:
- 2 జూన్ 2014కు ముందు పెండింగ్ కేసులు;
- 2 జూన్ 2014 నుంచి సెప్టెంబర్ 2021 వరకు నమోదైన కేసులు;
- Trap Cases;
- Disproportionate Assets Cases;
- Criminal Misconduct Cases;
- Discreet Enquiries;
- Regular Enquiries;
- Surprise Checks;
- కేసులు “Further Action Dropped” చేసిన G.Oలు కోరారు.
PIO C.No.94/RTI/A2/2021, dated 23-10-2021 ద్వారా RTI చట్టం ప్రకారం సమాచారాన్ని కొత్తగా సృష్టించడం, కంపైల్ చేయడం లేదా కోరిన ఫార్మాట్‌లో మార్చడం PIO బాధ్యత కాదని పేర్కొంటూ సమాచారం నిరాకరించారు.
దీంతో శ్రీనివాసరావు తెలంగాణ సమాచార కమిషన్ను ఆశ్రయించారు.
2025–2026: సమాచార కమిషన్ విచారణలు, అమలు కాని ఆదేశాల ఆరోపణ
దాదాపు నాలుగేళ్ల తర్వాత కేసు 9 సెప్టెంబర్ 2025న విచారణకు వచ్చింది.
శ్రీనివాసరావు స్వయంగా హాజరై లిఖితపూర్వక ప్రతినిధిత్వం సమర్పించారు.
తన వ్రాతపూర్వక సమర్పణ ప్రకారం, విచారణ సందర్భంగా DG ACB కార్యాలయ PIO కోరిన సమాచారాన్ని 15 రోజుల్లో అందించాలని మౌఖికంగా ఆదేశించినట్లు ఆయన తెలిపారు.
అయితే సమాచారం అందలేదని దరఖాస్తుదారు పేర్కొన్నారు.
2 డిసెంబర్ 2025న కేసు మళ్లీ విచారణకు వచ్చింది. తనను డైరెక్టర్ జనరల్, ACBను కలవాలని సూచించినట్లు శ్రీనివాసరావు తెలిపారు.
అదే రోజు DGని కలిసినా, అనంతరం పూర్తి లిఖితపూర్వక సమాచారం అందలేదని ఆయన పేర్కొన్నారు.
కేసు 31 జనవరి 2026న కూడా ప్రస్తావనకు వచ్చింది. ఆ తర్వాత కూడా సమాచారం పూర్తిగా అందలేదని దరఖాస్తుదారు ఆరోపిస్తున్నారు.
మరో దరఖాస్తులో ACB స్వయంగా 153 దోష నిర్ధారణల గణాంకాలు ఇచ్చింది
మరో ముఖ్యమైన RTIలో పరిస్థితి భిన్నంగా కనిపించింది.
RTI Application No.88/2022, dated 14-03-2022కు ACB Letter No.26/RTI/TS/2022, dated 20-04-2022 ద్వారా సమాచారం అందించింది.
2 జూన్ 2014 నుంచి 8 ఏప్రిల్ 2022 వరకు Special Courts 153 మంది Accused Officersకు సంబంధించి దోష నిర్ధారణ తీర్పులు ఇచ్చినట్లు ACB తెలిపింది.
| కేటగిరీ | దోష నిర్ధారణలు |
| Trap Cases | 132 |
| Disproportionate Assets | 19 |
| Criminal Misconduct | 2 |
| మొత్తం | 153 |
సంవత్సరాల వారీ గణాంకాలను కూడా ACB అందించింది.
ఇక్కడే కీలక ప్రశ్న
ACB వద్ద కేటగిరీవారీ, సంవత్సరాల వారీ దోష నిర్ధారణ గణాంకాలు ఉన్నప్పుడు, ఇతర కేటగిరీవారీ సమాచారాన్ని ఎందుకు “కొత్తగా సృష్టించాలి”, “కంపైల్ చేయాలి”, “రిసెర్చ్ చేయాలి” అనే కారణాలతో నిరాకరిస్తున్నారు?
ఇది పూర్తిగా అసలు రికార్డులు ఏ రూపంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి, కోరిన సమాచారం ఇప్పటికే ఉందా, చట్టబద్ధమైన మినహాయింపు వర్తిస్తుందా అనే అంశాలపై ఆధారపడి నిర్ణయించాల్సిన విషయం.
2026: ప్రాసిక్యూషన్ సమాచారంపై మరోసారి నిరాకరణ
16 ఫిబ్రవరి 2026న శ్రీనివాసరావు RTI Application No.55/2026 దాఖలు చేశారు.
అందులో:
- ప్రాసిక్యూషన్ రిపోర్టులు;
- ప్రాసిక్యూషన్‌కు ప్రభుత్వ అనుమతి ఉత్తర్వులు;
- అధికారుల పేర్లు, శాఖలు;
- G.O. నంబర్లు, తేదీలు;
- కేసుల ప్రస్తుత స్థితి;
- ఛార్జ్‌షీట్;
- కోర్టు వివరాలు;
- ట్రయల్ దశ;
- కేసుల ఫలితాలు కోరారు.
PIO రాఘవరావు పుట్టా C.No.23/RTI/TG/2026, dated 06-03-2026 ద్వారా ప్రాసిక్యూషన్ సంబంధిత సమాచారానికి సెక్షన్ 8(1)(h)ను, ఇతర అంశాలకు సెక్షన్ 2(f) మరియు సమాచారం సృష్టించడం/రిసెర్చ్/అనాలిసిస్ అవసరమవుతుందనే కారణాలను పేర్కొన్నారు.
G.O.Ms.No.114: పూర్తి, ఖచ్చితమైన సమాచారం ఇవ్వాల్సిన ప్రభుత్వ బాధ్యత
ఈ వ్యవహారంలో మరో ముఖ్యమైన అంశం G.O.Ms.No.114, General Administration (Services-C) Department, dated 16-03-2009.
ఈ ఉత్తర్వు A.P. Civil Services (Conduct) Rules, 1964లోని Rule 14ను “Communication of Official Information”కు సంబంధించి సవరించింది.
దాని ప్రకారం, ప్రతి ప్రభుత్వ ఉద్యోగి తన విధులను సదుద్దేశంతో నిర్వర్తిస్తూ, RTI Act, 2005 కింద వెల్లడించగల సమాచారాన్ని ప్రజలకు లేదా సంస్థలకు **“full and accurate information”**గా అందించాలి.
అందువల్ల PIOలు పూర్తి, ఖచ్చితమైన సమాచారం ఇవ్వకుండా నిరాకరించారని, అసంపూర్ణం లేదా తప్పుదారి పట్టించే సమాచారం ఇచ్చారని ఆరోపణలు ఉంటే, విషయం RTI Actతో పాటు వర్తించే ప్రభుత్వ సర్వీస్ కండక్ట్ నిబంధనల ప్రకారం కూడా పరిశీలనకు రావచ్చు.
అయితే ప్రతి RTI నిరాకరణను G.O.Ms.No.114 ప్రకారం నేరంగా పరిగణించలేం. సమాచారం చట్టబద్ధంగా వెల్లడించదగినదా, PIO సమాధానం పూర్తి మరియు ఖచ్చితమైనదా అనే విషయాలను సంబంధిత అధికారి పరిశీలించాలి.
సెక్షన్ 20: తప్పు, అసంపూర్ణ లేదా తప్పుదారి పట్టించే సమాచారంపై బాధ్యత
RTI Actలోని Section 20 ప్రకారం, చట్టపరమైన పరిస్థితులు నిరూపితమైతే:
- అనవసరంగా సమాచారాన్ని నిరాకరించడం;
- మాలఫైడ్‌గా సమాచారం నిరాకరించడం;
- తెలిసి తప్పు సమాచారం ఇవ్వడం;
- అసంపూర్ణ సమాచారం ఇవ్వడం;
- తప్పుదారి పట్టించే సమాచారం ఇవ్వడం;
- సమాచారాన్ని ధ్వంసం చేయడం;
- సమాచారం అందించడంలో అడ్డంకులు సృష్టించడం
వంటి అంశాలపై బాధ్యతను పరిశీలించవచ్చు.
కాబట్టి దరఖాస్తుదారు చేసిన ఆరోపణలు అసలు రికార్డుల ద్వారా నిరూపితమైతే, Section 20 వర్తిస్తుందా లేదా అనే అంశాన్ని సమాచార కమిషన్ పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.
Section 4: ACB ప్రోయాక్టివ్ డిస్క్లోజర్ ఎంతవరకు ఉంది?
ఈ వ్యవహారం RTI Act Section 4 అమలుపై కూడా ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతోంది.
ప్రజలు ప్రతి చిన్న సమాచారానికి RTI దరఖాస్తు చేయాల్సిన అవసరం లేకుండా, చట్టం ప్రకారం ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాల్సిన సమాచారాన్ని ACB:
- ప్రచురించిందా?
- పూర్తి స్థాయిలో ఉంచిందా?
- ఖచ్చితంగా ఉందా?
- క్రమం తప్పకుండా అప్‌డేట్ చేస్తుందా?
- ప్రజలకు సులభంగా అందుబాటులో ఉందా?
అనే అంశాలను పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.
మీడియాకు ACB గణాంకాలు ఎలా అందుతున్నాయి?
ACBకి సంబంధించిన ట్రాప్ కేసులు, అరెస్టులు, దోష నిర్ధారణలు, అవినీతి కేసులు వంటి గణాంకాలు తరచుగా మీడియాలో ప్రచురితమవుతుంటాయి.
దీంతో ఒక సహజమైన ప్రజా ప్రయోజన ప్రశ్న:
ACB గణాంకాలను మీడియా ప్రతినిధులు ఎక్కడి నుంచి సేకరిస్తున్నారు?
అవి:
- ACB ప్రెస్ రిలీజ్‌లు;
- అధికారిక బ్రీఫింగ్‌లు;
- వార్షిక నివేదికలు;
- కోర్టు రికార్డులు;
- ప్రభుత్వ పత్రాలు;
- అధికారిక ప్రకటనలు;
- RTI సమాధానాలు
లేదా ఇతర అధికారిక వనరుల ద్వారా పొందుతున్నారా?
Way2RTI.com ఏ మీడియా సంస్థపైనా అక్రమంగా సమాచారం పొందిందని ఆరోపించడం లేదు.
ప్రశ్న కేవలం పారదర్శకత మరియు ప్రజలకు సమాన సమాచార ప్రాప్తి గురించే.
మీడియాకు అందుబాటులో ఉన్న అధికారిక గణాంకాలకు సమానమైన సమాచారాన్ని RTI ద్వారా కోరిన పౌరుడికి ఎందుకు అందించడం కష్టమవుతోంది?
Way2RTI.com లేవనెత్తుతున్న 7 కీలక ప్రశ్నలు
- కొన్ని ACB గణాంకాలను Section 8(1)(h) కింద ఎందుకు నిరాకరించారు?
- కేటగిరీవారీ సమాచారాన్ని “సమాచారం సృష్టించాలి/కంపైల్ చేయాలి” అని ఎందుకు పేర్కొన్నారు?
- 153 దోష నిర్ధారణల గణాంకాలను ACB ఎలా సేకరించి అందించింది?
- Section 4 కింద ACB ఏ సమాచారాన్ని ప్రోయాక్టివ్‌గా వెల్లడిస్తోంది?
- 9 సెప్టెంబర్ 2025న జరిగిన కమిషన్ విచారణ అనంతరం సమాచారం అందించడంపై ఏమి జరిగింది?
- పూర్తి, ఖచ్చితమైన సమాచారం ఇవ్వలేదనే ఆరోపణలను G.O.Ms.No.114 ప్రకారం పరిశీలించారా?
- ACB గణాంకాలు మీడియాకు అందుతున్నట్లయితే, సమానమైన సమాచారాన్ని RTI దరఖాస్తుదారులకు ఎందుకు సులభంగా అందించడం లేదు?
ముగింపు
2019 నుంచి 2026 వరకు గంజి శ్రీనివాసరావు సాగించిన RTI ప్రక్రియ అవినీతి నిరోధక సంస్థలో పారదర్శకతపై విస్తృత ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది.
RTI Act ప్రకారం ప్రజా అధికారం వద్ద లేని సమాచారాన్ని కొత్తగా సృష్టించాల్సిన బాధ్యత PIOపై లేదు. అయితే ఇప్పటికే ఉన్న రికార్డుల్లో సమాచారం అందుబాటులో ఉంటే, దాని వెల్లడిని నిరాకరించడానికి చట్టబద్ధమైన కారణం, వర్తించే మినహాయింపు మరియు వాస్తవ రికార్డులు పరిశీలించాలి.
అదే సమయంలో G.O.Ms.No.114 ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు RTI Act కింద వెల్లడించగల సమాచారాన్ని పూర్తి మరియు ఖచ్చితంగా అందించాల్సిన బాధ్యతను స్పష్టంగా పేర్కొంటుంది.
ఐదేళ్ల తర్వాత కూడా ప్రధాన ప్రశ్న ఇదే:
తెలంగాణ ACB వద్ద వాస్తవంగా ఎంత సమాచారం ఉంది? అందులో ఎంత సమాచారం Section 4 కింద ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంది? చట్టబద్ధంగా వెల్లడించగల సమాచారాన్ని పొందడానికి ఒక పౌరుడు ఎందుకు సంవత్సరాల పాటు RTI పోరాటం చేయాల్సి వస్తోంది?
Way2RTI.com ఈ అంశాలను ప్రజా ప్రయోజనం, పరిపాలనా పారదర్శకత మరియు చట్టపరమైన పరిశీలన కోసం ప్రజల ముందుంచుతోంది.
వ్యక్తిగత అధికారులపై ఉన్న ఆరోపణలు అసలు RTI దరఖాస్తులు, PIO సమాధానాలు, సంబంధిత రికార్డులు, సమాచార కమిషన్ విచారణలు మరియు వర్తించే చట్టాల ఆధారంగా సంబంధిత సమర్థ అధికారులచే నిర్ణయించాల్సి ఉంటుంది
గమనిక: పై అంశంపై RTI దరఖాస్తు దాఖలు చేయడానికి ఆసక్తి ఉందా? ఆసక్తి ఉన్నవారు మీ వివరాలను మా అధికారిక ఈమెయిల్‌కు పంపండి: gsrao@way2rti.com
