RTI చట్టాన్ని నిర్వీర్యం చేస్తున్న పంచాయతీ కార్యదర్శులు

“చట్టం తెలియకపోవడం క్షమించదగిన కారణం కాదు” — భారత సుప్రీంకోర్టు పలుమార్లు గుర్తించిన సూత్రం.

ప్రతి ప్రభుత్వ ఉద్యోగి తన అధికారిక విధులు, బాధ్యతలకు వర్తించే చట్టాలు, నిబంధనలు, నియమావళి మరియు విధివిధానాలను తెలుసుకుని, వాటిని పాటించాల్సిన బాధ్యత ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో, ప్రజా సమాచార అధికారులు (PIOలు) వర్తించే సమాచార హక్కు (RTI) నిబంధనలకు విరుద్ధంగా రుసుములను నిర్ణయిస్తున్నారనే ఆరోపణలు వస్తే, తెలంగాణలో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం మరియు RTI చట్టం, 2005 అమలుపై తీవ్రమైన ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.

సమాచార హక్కు చట్టం, 2005 అక్టోబర్ 2005లో అమల్లోకి వచ్చింది. సమాచార హక్కు చట్టం కింద సమాచారం అందించడానికి, అందులో కాపీల ఖర్చుకు సంబంధించిన వర్తించే రుసుములను నిర్దేశిస్తూ తెలంగాణ ప్రభుత్వం 2005లో G.O. No.454ను కూడా జారీ చేసింది.

RTI చట్టం అమల్లోకి వచ్చి దాదాపు 21 సంవత్సరాలు పూర్తవుతున్నప్పటికీ, పౌరులకు సమాచారం అందించే సమయంలో కొన్ని ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు నిర్దేశిత రుసుముల విధానాన్ని సక్రమంగా పాటిస్తున్నాయా అనే ప్రశ్నలు ఇంకా తలెత్తుతున్నాయి.

అనాజ్‌పూర్ గ్రామ పంచాయతీ: ₹762 డిమాండ్

గంజి శ్రీనివాసరావు రంగారెడ్డి జిల్లా, అబ్దుల్లాపూర్‌మెట్ మండలం, అనాజ్‌పూర్ గ్రామ పంచాయతీకి సంబంధించిన టాక్స్ డిమాండ్ రిజిస్టర్ రికార్డుల ప్రతులను RTI చట్టం కింద కోరారు.

ఆయన కోరిన సమాచారం ఈ ఆర్థిక సంవత్సరాలకు సంబంధించినది:

• 2023–24
• 2024–25
• 2025–26

RTI దరఖాస్తును స్వీకరించిన అనంతరం, ప్రజా సమాచార అధికారి మరియు పంచాయతీ కార్యదర్శి కోరిన సమాచారం మొత్తం 127 పేజీలు ఉన్నట్లు తెలియజేశారు.

అనంతరం, దరఖాస్తుదారుడు మొత్తం ₹762 చెల్లించాలని కోరారు. ఇందులో కాపీల ఖర్చుగా ₹381, అలాగే ఆఫీస్ కాపీ రుసుముగా మరో ₹381గా పేర్కొన్నారు.

ఇక్కడ ఒక ప్రాథమిక ప్రశ్న తలెత్తుతోంది:

నిర్దేశిత కాపీ రుసుముకు అదనంగా మరొక మొత్తాన్ని వసూలు చేయడానికి వర్తించే RTI నిబంధనల్లో ఏ నిబంధన ఆధారం?

కొండకల్ గ్రామ పంచాయతీ: ₹2,970 డిమాండ్

అదే విధంగా, గంజి శ్రీనివాసరావు రంగారెడ్డి జిల్లా, శంకర్‌పల్లి మండలం, కొండకల్ గ్రామ పంచాయతీకి సంబంధించిన టాక్స్ డిమాండ్ రిజిస్టర్ రికార్డులను కూడా RTI చట్టం కింద కోరారు.

ఈ సమాచారం కూడా క్రింది మూడు ఆర్థిక సంవత్సరాలకు సంబంధించినది:

• 2023–24
• 2024–25
• 2025–26

కొండకల్ గ్రామ పంచాయతీ PIO మరియు పంచాయతీ కార్యదర్శి కోరిన సమాచారం మొత్తం 495 పేజీలు ఉన్నట్లు తెలియజేశారు.

అయితే, పేజీకి ₹2 చొప్పున వర్తించే నిర్దేశిత రుసుమును అమలు చేయడానికి బదులుగా, దరఖాస్తుదారుడిని పేజీకి ₹6 చొప్పున మొత్తం ₹2,970 చెల్లించాలని కోరారు.

ఇది మరో ముఖ్యమైన ప్రశ్నను లేవనెత్తుతోంది:

వర్తించే RTI రుసుము నిబంధనల్లో వేరే రేటు నిర్దేశించబడినప్పుడు, పేజీకి ₹6 వసూలు చేయడానికి PIOకు ఉన్న చట్టపరమైన అధికారం ఏమిటి?

RTI నిబంధనలు పాటిస్తున్నారా?

ఈ రెండు ఘటనలు గ్రామ పంచాయతీ స్థాయిలో RTI దరఖాస్తులను ఏ విధంగా పరిష్కరిస్తున్నారనే అంశంపై ఆందోళనలను కలిగిస్తున్నాయి.

PIO కేవలం RTI దరఖాస్తును స్వీకరించి సమాధానం ఇవ్వడమే కాకుండా, RTI చట్టం, 2005 మరియు వర్తించే నిబంధనలను పూర్తిగా తెలుసుకుని, వాటిని పాటించాల్సిన బాధ్యత కలిగి ఉంటారు. ఇందులో రుసుములు, గడువులు మరియు సమాచారాన్ని అందించే విధానానికి సంబంధించిన నిబంధనలు కూడా ఉన్నాయి.

RTI నిబంధనల ప్రకారం నిర్దేశించిన రుసుమును మాత్రమే PIO వసూలు చేయాల్సి ఉంటే, అదనపు లేదా భిన్నమైన రుసుము వసూలు చేయడానికి స్పష్టమైన చట్టపరమైన లేదా నిబంధనల ఆధారం ఉండాలి.

RTI చట్టం కింద సమాచారం కోరుతున్న పౌరులపై ఇష్టారాజ్యంగా ఆర్థిక భారం మోపకూడదు.

రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్ పాత్ర

ఈ అంశం మరింత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంటోంది. ఎందుకంటే పంచాయతీ రాజ్ శాఖకు సంబంధించిన అంశాలతో సహా వివిధ ప్రభుత్వ ప్రజా సంస్థలకు సంబంధించిన అప్పీలు మరియు ఫిర్యాదులను తెలంగాణ రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్ విచారిస్తోంది.

రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్ RTI కేసులపై విచారణలు నిర్వహిస్తున్నప్పటికీ, PIOలు RTI నిబంధనలను పాటించకపోవడం లేదా వాటిని సక్రమంగా అమలు చేయకపోవడం వంటి ఘటనలు దరఖాస్తుదారుల్లో ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి.

RTI చట్టం యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం మరియు ప్రభుత్వ సంస్థల వద్ద ఉన్న సమాచారాన్ని పౌరులకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడం.

వర్తించే నిబంధనల ప్రకారం అనుమతించని రుసుములను పౌరులు చెల్లించాల్సి వస్తే, అది చట్టం యొక్క లక్ష్యం మరియు స్ఫూర్తిని దెబ్బతీసే అవకాశం ఉంది.

జవాబుదారీతనం అత్యవసరం

ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు తమ అధికారిక బాధ్యతలకు వర్తించే నిబంధనలను తప్పనిసరిగా తెలుసుకోవాలి. వర్తించే చట్టం లేదా నిబంధనలపై అవగాహన లేకపోవడం వల్ల పౌరులకు సమాచారం నిరాకరించడం లేదా అనధికారిక రుసుములు చెల్లించాలని కోరడం సమర్థించలేం.

అందువల్ల ఈ అంశాన్ని సంబంధిత ఉన్నతాధికారులు పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది:

తెలంగాణలోని PIOలు మరియు పంచాయతీ కార్యదర్శులు RTI చట్టం మరియు వర్తించే రుసుము నిబంధనలను సక్రమంగా పాటిస్తున్నారా?

పాటించకపోతే, చట్టాన్ని అమలు చేయించే మరియు జవాబుదారీతనాన్ని నిర్ధారించే బాధ్యత ఎవరిది?

పెద్దలు చెప్పినట్లుగా, “యథారాజా తథాప్రజా.” క్షేత్రస్థాయిలో అధికారులు RTI చట్టాన్ని ఏ విధంగా అమలు చేస్తున్నారన్నది, ఆ చట్టాన్ని అమలు చేయాల్సిన పర్యవేక్షణ మరియు అప్పీళ్ల వ్యవస్థల పనితీరును కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది.

RTI చట్టం పౌరులను సాధికారులను చేయడానికి రూపొందించబడింది. ఇష్టారాజ్యపు రుసుములు, విధానపరమైన అడ్డంకులు మరియు నిబంధనల తప్పు అమలు — పౌరుల చట్టబద్ధమైన సమాచార హక్కును వినియోగించుకోవడానికి అడ్డంకులుగా మారకూడదు.

పౌరులకు తెలుసుకునే హక్కు ఉంది. చట్టానికి అనుగుణంగా సమాచారాన్ని అందించాల్సిన బాధ్యత ప్రజా అధికారులపై ఉంది.

Feedback: gsrao@way2rti.com